Olveira: “Fun espiado e roubáronme documentación do despacho”

Manuel Olveira (Porto do Son, 1964) non quere facer balance porque non quere falar de pasado. Malia a que a Consellería de Cultura xa abriu o proceso para a súa sucesión á fronte do CGAC, a onde chegou en decembro de 2005, porfía en falar de presente. Até que chegue o momento, confesa, só pensa no seu: executar a programación prevista e seguir a traballar “como o primeiro día”.

A Consellería de Cultura estalle a buscar substituto, e finalmente parece que a través dun concurso internacional.
Alégrame, porque na primeira reunión que tivemos, cando me pediu que me quedase á fronte do CGAC até final de ano, o conselleiro confesoume que os sectores máis retrógrados do seu partido o estaban a presionar para que non fixese un concurso senón un nomeamento directo. Parece que finalmente conseguiu impoñer o seu criterio.

Parécelle unha boa idea?
Só espero que os candidatos teñan tempo para informarse, sobre todo os de fóra, os que non son galegos, e facer un proxecto específico para Galicia. Os proxectos necesitan unhas raíces ou, cando menos, un potencial de enraizar, e para iso é preciso coñecer o contexto.



Hai moitos profesionais que cumpran ao mesmo tempo as dúas condicións: ter experiencia no campo internacional e coñecer o sistema artístico galego?
Hoxe toda a arte é internacional. Vivimos nun fluxo de información constante. Cada lugar ten as súas especificidades, pero non é tan difícil estudar un contexto. Galicia é tan internacional como calquera outro sitio. Ademais, a arte contemporánea é un sector pequeno no que case nos coñecemos todos.



Quen vai avaliar as candidaturas?
Até onde eu sei, vai haber un xurado.

E quen o vai designar?
A Consellería de Cultura, supoño. A credibilidade dun concurso destas características vaina dar precisamente ese xurado. Se este concurso quere ser críbel, necesita un xurado críbel.

Garante o concurso a independencia que, segundo ten manifestado, precisa un director para traballar a xeito?
Eu non estou en contra dos concursos. Todo o contrario. Gañei un dos primeiros que se fixo en España, en Hangar, en Barcelona, onde fun director durante case cinco anos. Pero un concurso non garante nada. Un non é mellor director en función do sistema de elección. Todos queremos facer ben o noso traballo, e que o consigamos ou non vai depender en boa medida das ferramentas que teñamos. Cales son esas ferramentas? A capacidade de xestión, a autonomía, o equipo, a xerencia que teñas ao teu carón, como te reciba o contexto, como dialogues con ese contexto... Iso é o importante. Como sistema, o concurso é menos malo que outros, pero a independencia é algo que un ten que conquistar día a día.



Dálle a un director unha lexitimidade que se cadra non tivo vostede?
A miña lexitimide vén da miña traxectoria e do meu traballo. Non me sinto nin máis nin menos lexitimado, nin máis nin menos independente, por ter sido elixido por designación directa. Sempre fun independente e coherente.



Pero talvez as críticas fosen menos se non o nomease directamente o Goberno.
Criticáronme porque querían criticarme. Se fose moreno, criticaríanme por ser moreno. E se fose louro, o mesmo. Esas críticas estaban preparadas a priori. Os sistemas de elección non van solucionar todos os problemas da arte española. Harald Szeemann fixo un bo traballo e foi respetado por iso. Ninguén se pregunta cómo foi elixido. Non caiamos no papanatismo de crer que un director saído dun concurso vai ser necesariamente mellor director que outro. Nin sequera a limpeza do proceso está garantida.



Cal é, daquela, a mellor fórmula?
Autonomía na xestión, na contratación, nas políticas de persoal... Mentres isto siga a ser un departamento da Consellería de Cultura non se van solucionar certos problemas. A reforma do CGAC para darlle unha personalidade xurídica propia terase que afrontarse algún día.



Ánxela Bugallo queixábase de que a estrutura da Consellería de Cultura, consolidada durante o fraguismo, creáballe dificultades no día a día. Aconteceulle tamén a vostede no CGAC?
A arte é cambiante, móvese con moita rapidez, necesita especialización, e cada proxecto precisa perfís moi concretos. Non se pode permitir que un director intente levar un proxecto adiante e o persoal do museo reaccione en contra. Este sistema de prazas para toda a vida é incompatíbel coas necesidades da arte contemporánea. Ánxela Bugallo, con quen tiven unha relación magnífica, tivo os mesmos atrancos na consellería que eu puiden ter aquí. Eu fun espiado, roubáronme documentación do despacho, filtráronse informacións terxiversadas. E non só pasou aquí, tamén no Museo das Peregrinacións.



Era previsíbel esa resistencia?
Máis ou menos. Eu coñecía o contexto perfectamente. Traballei cos dous directores anteriores e fun compañeiro de todas as persoas que están aquí. Creo que o CGAC é un dos mellores museos de España, a súa escala é moi boa, o persoal, o orzamento, o espazo, a cidade, a relación coa cidade. Pensei que era unha boa oportunidade.



A súa xestión foi moi criticada.
Fun criticado porque lle dei oportunidades á crítica. Se non escribise, se non me manifestase, se non tivese opinión e se non defendese a coherencia do proxecto, non se me criticaría.



Recoñéceselle o traballo feito?
Nacha Guevara cantaba aquilo de “hay gente que me quiere, hay gente que no me quiere”, e aquí é igual. As persoas que me critican non son tantas, pero berran moito. Co tempo, posibelmente, chegarán os recoñecementos, pero eu non traballei para iso. Traballei para dar resposta ás necesidades da arte, para que o museo medrase, os artistas medrasen, os proxectos medrasen... Para facer o que, sendo contemporáneos, se nos esixe: achegar algo novo. Algúns viron un perigo nas novidades que introducín. Temeron ficar fóra, e é normal. Non hai proxecto de todo inclusivo.



Proxecto Edición, un dos seus programas máis singulares á fronte do CGAC, foi enormemente contestado.
Moita xente criticou o Proxecto Edición sen ler unha liña antes. A maioría dos que se opuxeron non fixeron críticas fundamentadas. Simplemente falaron mal. Historicamente, Proxecto Edición é un momento. Foi a primeira vez que se fixo un proxecto entre tres institucións demasiado cercanas e vinculadas a tres colores políticas diferentes: o Marco, o CGAC e a Fundación Luis Seoane. Non foi doado, pero nada o é no campo da cultura.



Pódese presentar ao concurso?
Agás que poñan unha cláusula que diga que Manuel Olveira non pode participar, por suposto que si.



E vaise presentar?
Iso non o vou contestar agora, pero teño méritos e coñecementos abondo para concorrer. Outra cousa é que queira. Teño que ver as bases definitivas.



A súa saída de Hangar, logo de cinco anos como director, tampouco foi doce.
Hangar, como o CGAC, foi unha grande oportunidade. Medrei moito como profesional. Foi un corte brusco, e como todos os cortes bruscos, molesto. Moitas veces pensamos que os malos son os políticos e os bos somos os profesionais. Hangar, porén, estaba rexido por artistas e profesionais que se comportaron como calquera político. Hai profesionais repugnantes, e Hangar foi un exemplo. Con todo, estou agradecido e orgulloso do que alí fixen. E o día que me vaia do CGAC, que aínda non me fun, tamén estarei agradecido e orgulloso.



Se o CGAC e a Consellería de Cultura manexan os mesmos datos, por que Roberto Varela di no Parlamento que o museo perde visitantes e vostede o corrixe para dicir todo o contrario?
Non entendo como o conselleiro pode atacar o CGAC, sendo a súa casa. É o seu museo e debe defendelo, como fago eu, diante de calquera. Con todo, non creo que haxa mala fe no que dixo. O número de visitantes xa se utilizara antes como arma contra o museo, sobre todo dende algún medio de comunicación. Crearon unha realidade á medida.



Pero esa realidade funcionou.
Funcionou porque se repetiu moitísimo e porque axudaron algúns colegas. Houbo directores de museo e críticos de arte que quixeron participar desa construción terxiversada da realidade. Inventaron cousas para esa carnicería.

Van estar eses profesionais arredor do CGAC na vindeira etapa do centro?
Eses profesionais e críticos van estar cerca do CGAC porque o CGAC foi a escola de todos nós e é lóxico que sigan cerca. Aquí amamantámonos todos, e talvez por iso habería que amosar algo máis de respecto polo museo.

Como pode que se presente ao concurso, é escusado preguntar polo futuro.
Eu vivo no presente, e o presente é o CGAC. A diferenza doutros directores de museo, que están nun sitio pensando no seguinte, eu estou onde quero estar, onde sempre quixen estar. E traballo coa entrega do primeiro día.