Fermín Bouza: “Non entendo que a esquerda galega asuma as mensaxes que lle envía a prensa de dereitas”

Unhas das voces máis autorizadas –por coñecemento e convencemento– da política galega non pertence a ningún partido e leva trinta anos vivindo en Madrid. Trátase de Fermín Bouza Álvarez (Compostela, 1946), catedrático de socioloxía na Universidad Complutense, destino que non lle priva de ser un atento observador da realidade galega, para a que defende un discurso galeguista, de esquerdas e optimista que non sempre coincide cos establecidos e que plasma na rede por medio do seu blog (votoconbotas.trincheradigital.com) moi influínte en elites progresistas galegas e estatais.

Pasados seis meses dende o inicio da campaña electoral do 1-M que acabou co regreso do PP á Xunta, mantén as súas análises sobre o ocorrido?

Manteño. A campaña da esquerda, especialmente a do PSdeG, foi un desastre e o bipartito perdeu as eleccións pola esquerda. Iso quere dicir que temas que agora parecen moi determinantes, como a lingua, non o foron. Cando falo de política me podo trabucar máis, pero nisto falo de números e é máis difícil que me equivoque.

Cales foron eses fatais erros de campaña por parte do bipartito?

Un nunca pode enganarse a si mesmo. O bipartito, polas dúas bandas, nunca pensou que estaba perdendo voto, nunca valorou ese dato, que existía, paseniño, pero perdía apoio e a medida que se achegaba a cita era menos voto, o que determina o clima de campaña. Nun contexto así, non se pode facer unha campaña triunfalista, senón moi racionalista. E cal foi o lema dos socialistas? “O Presidente”. Esa é máxima provocación que se lle pode facer a un electorado e acelerou a perda pola parte da esquerda, que se ve claramente no preelectoral e no postelectoral. A derrota do bipartito vén pola esquerda, por non coidar o seu electorado. O tema de Reganosa foi importante, fixo moito dano na comarca de Ferrol, onde houbo unha perda significativa. Eu din unha conferencia tras as eleccións alí e falei con moita xente e eles, a maioría de esquerda que se abstivera, fixéronme ver que o de Reganosa foi decisivo. Acusouno especialmente o Bloque, que recibía os votos clásicos de Esquerda Unida e perdeunos.

Di que a campaña da esquerda foi mala, como foi a do PP?

A campaña do PP foi killer, pensada para gañar. O PP só tiña a esperanza da campaña. Sabía que os datos non eran positivos malia que estaban crecendo e que a campaña era decisiva e fixo o mellor posible, que é remarcar as contradicións do adversario. Explotou dúas cousas de grande e rápido impacto e que ademais non necesitaban fundamentación. Periódicos como La Voz de Galicia ou ABC fixeron o que se chama un bucle informativo, dixeron que Touriño é un corrupto polos coches e o mesmo co de que Quintana foi cun empresario deixando caer cousas que ninguén pode demostrar e que permiten inventar. E ese bucle comunicativo apórtalle ao PP a desmoralización que necesitaba pola parte de certa esquerda, que é moi sensible. O PP acertou moi ben metendo estas dúas cuñas, que son dúas mentiras inmensas, das que non se arrepentirán nunca porque gañaron as eleccións e na súa moral todo vale se hai triunfo.

Esa alianza entre algúns medios e o PP foi simple coincidencia ideolóxica ou unha estratexia conxunta e consciente?

Non hai nada inconsciente. Seguro que hai un consulting do PP que traballa todo, que busca, atopa calquera cousa e di: “vamos por aquí y con estos”. Eles sabían que estaban ante falsidades, pero úsanas igual porque saben que poden facer dano no adversario.

O actual líder do PSdeG defende que o electorado quixo darlles unha colleja pero pasouse de freada e agora boa parte está arrepentido.

Houbo aí, por erro da imaxe do bipartito, un problema porque se había certo declive non se pode facer unha campaña triunfalista. Fixéronlle ver aos seus que os podían castigar sen consecuencias, que é o quere o noventa por cento dos que queren castigar. Estes notaron que podían facelo porque aínda así gañarían. Eu puiden comprobar en certos abstencionistas, sobre todo da zona de Ferrol, que non querían que perdese o bipartito. Pensaron, se ides arrollar como dicides, pois que non sexa co meu voto que teño un forte cabreo co de Reganosa, por exemplo. Aquilo que dicían as enquisas de que estaban dous ou tres escanos por riba non era certo, estaban no bordo do abismo.

Falaba antes de enquisas. Porque se equivocan tanto?

Non fallan tanto, pero en territorios como este onde péganse tanto os votos é moi difícil. Non fallan, as enquisas dan a pista. Que pista daban? Que o bipartito gañaba, tería que ter gañado, pero por non moito. A situación era que estaba moi competido, pero eles quedaron co de que gañaban e deixaron fóra a outra lectura, que era que estaba moi xusto. Non valoraron ben ese feito e deixaron que os abstencionistas se relaxaran. E chegou a derrota, que para Galicia é unha inmensa catástrofe e estámolo a ver, xa atacan o galego, volven deixar construír na costa, tiran para atrás o eólico... Temos unha dereita que vai a por todas, a facer cartos e logo ir vivir a La Moraleja.

Cre que o PP de Feijóo ten un proxecto político?

O único proxecto que tivo a dereita en Galicia foi o de Fraga. El era un tipo de dereita clásica populista, moi pegado ao franquismo pero despegándose. Pero iso morreu con Fraga e con Cuíña. Agora entramos nun novo tipo de xente. Non son nin os do birrete nin os da boina de antes. Son as novas clases medias, os heroes do noso tempo. Son xente do rural que dende hai medio século están emigrando ás cidades, tamén en Galicia, e conforman un tipo novo, non son populares, están despegados do rural, do galeguismo e da ilustración burguesa. Rexeitan a súa orixe, o galego, por exemplo. Están a gusto na mediocridade e na explotación ao máximo de todo o que leve a un beneficio inmediato. Estas novas clases medias son de curto prazo e están marcando a pauta. Feijóo é nova clase media e como el moitos dos habitantes urbanos de Galicia.

Falaba de populismo referíndose a Fraga. Necesita a esquerda en Galicia unha dose de populismo?

Si. O populismo ten unha parte necesaria. A xente ten que ver que es como eles, que falas como eles. Que non es un señorito ilustrado que está aí soltando unha prédica como o párroco na igrexa. Facer sentir proximidade é positivo, a xente ve a política como algo moi alleo. Se a esquerda recupera a proximidade non terá problemas para gañar as eleccións. De feito, a dereita afastou da esquerda á súa propia xente cos temas de campaña, dicindo algo así como “mira, son como nós, gústanlle os audis e os empresarios”.

Semella ter fe en que a esquerda pode volver ao poder.

O importante despois dunhas eleccións é quen gaña a mensaxe que se dá. Quen vai gañar? O que ten a prensa, que adoita ser de dereitas. E a súa prensa, encabezada por La Voz de Galicia, manda a mensaxe de que a derrota foi brutal para o bipartito, que a lingua foi fundamental nesa derrota, todo iso é unha absoluta mentira. Pero coloca a mensaxe que lle chega tamén á esquerda, que ás veces semella medio parva. Os que vimos de fóra vémolo. Como é posible que a esquerda de Galicia asuma a mensaxe que envía La Voz de Galicia e a outra prensa de dereitas? A propia esquerda encárgase de aceptar que foi unha grandísima derrota e eu cánsome de lembrar que gañou en votos. Gañou en votos e a pouco que fagan as cousas ben poden volver gañar a todos os niveis en catro anos, porque a estrutura social de Galicia está moito próxima ao bipartito que ao PP. Se mantés a fidelidade da base electoral podes gañar. As clases medias urbanas déronlle a vitoria ao bipartito nas cidades, creo que só faltou Santiago e por pouco. As clases medias urbanas cren no bipartito, poden manter ese poder. Non é certo que non teñan ese apoio. A metade das cidades é súa, como boa parte do segmento rural. Pódese facer autocrítica igual, pero non trabucar á xente cos datos. Os datos son que gañamos e que hai unha estrutura social moi sólida incluso nos peores momentos. Non foi unha grande vitoria da dereita, non é certo.

Non se adoita escoitar iso nos últimos meses...

O electorado foi sensible ao feito polo bipartito, xa que agás esas decenas de miles que están descontentos pola esquerda e que acaban sendo decisivos, o resto mantivo a súa fidelidade co bipartito. Non perde máis que os que digo, non foi un abandono masivo. A dereita gaña por escanos, non en votos, e por pouco. O bipartito non perde en xeral voto, só ese que leva á derrota.

Cre que a recomposición de PSOE e BNG vai ben encamiñada para gañar en 2013?

O BNG está asistindo a un proceso grave, e a unha autocrítica un tanto forzada. Leva perdendo votos varios anos. Fáltalle moito por recompoñer porque coido que aínda non o fixo de todo. Pero dubido moito que outra posible perda de apoios do Bloque volva ir á abstención. Se o Bloque non endereza, ese voto debe ir para o PSdeG, á abstención nunca. Para iso o PSdeG terá que ser tamén moito máis atractivo, moito máis catalán no senso de parecerse ao PSC, máis pegado a Galicia, máis rico a nivel intelectual, que non faga pirulas querendo ir de copas co PP, que estea máis próximo ao galeguismo. Entre Bloque e PSdeG deberían facer un punto de suma cero, onde se perde votos un teñan que ir ao outro. Pero que non xeren abstención, porque ningún galeguista progresista pode estar nela.