Cen películas na procura dun modelo

“Non podemos permitirnos o luxo de ter tantos festivais en Galicia”. Díxoo esta semana Alfonso Cabaleiro, secretario xeral de Medios. A pregunta de se hai espazo para “tantos” festivais é pertinente; o que me asombra é que non se aplique por igual ás festas gastronómicas ou ás verbenas, poñamos por caso. Podemos permitirnos o luxo de ter tantas verbenas en Galicia? Pois, como cos festivais, depende.

O importante non é o número, senón comprobar os seus resultados, valoralos en termos cuantitativos e cualitativos. A parte dos números é doada: trátase de medir canta xente asiste e a opinión que leva, boa ou mala; e tamén os cartos que custa, para determinar se a relación entre medios e fins é a desexábel. Testar a calidade non é tan doado, mais todo é poñerse: hai que establecer uns parámetros de avaliación e ir vendo en que medida se cumpren. A repercusión entre os especialistas na materia, por exemplo, ou o grao de coñecemento fóra do ámbito local e o interese que a actividade ten de seu, pola súa orixinalidade e vontade de abrir camiños ou pola súa conexión cos creadores máis activos que aparecen aquí e acolá.

No que atinxe aos festivais galegos ninguén parece cuestionar os bendicidos polo éxito popular, caso de Cineuropa, ou aqueles que apostaron pola especialización, coma o Play-Doc de Tui ou o Amal en Santiago. As dúbidas que apunta Alfonso Cabaleiro ao falar da necesidade de “reordenación” van referidas á multiplicación de certames polo país adiante nos últimos anos; multiplicación que por outra parte revela o sinxelo e barato que é organizar unha mostra destas características mesmo por parte de pequenos concellos, que ademais puideron beneficiarse na pasada lexislatura dunha política de axudas transparente na que a Administración repartiu cartos atendendo ao xuízo dunha comisión independente e non a forza de conversas a porta pechada nos despachos. En todo caso, insisto unha vez máis, o problema non é a cantidade, é a calidade. Non debemos ter vinte festivais clónicos que enchen horas e horas con filmes inanes ao tempo que encaixan a produción galega nunha reserva marxinal; mais si poderemos permitirnos o luxo de ter vinte ou máis se eses festivais teñen utilidade pública, se contribúen á aumentar a diversidade cinematográfica, se lle achegan ao espectador galego un material valioso que doutro xeito non chegaríamos a coñecer, e o que é máis importante, se apostan pola produción propia non por caridade nin por chauvinismo, senón en virtude dos seus valores artísticos.

E que pasa co Festival de Ourense? Consolidado polo paso do tempo –hoxe comeza a edición número catorce– o natural é pensar que é e será por moito tempo o gran festival galego, con permiso de Cineuropa, que até agora non puido dar o salto cara a un formato máis ambicioso. Ourense ten un orzamento xeneroso, oficialmente uns seiscentos mil euros o ano pasado, unha cifra menor mais comparábel en orde de magnitude á que dispoñen en Xixón, que non chega aos novecentos mil euros e rexistra a abraiante cifra de setenta e cinco mil espectadores.

As comparacións son odiosas e innecesarias, mais axudan a entender os feitos. O problema de Ourense non é tanto a falta de medios como a vaguidade do seu modelo. Á marxe da maior ou menor fortuna da súa ampla e variada programación, o OUFF melloraría significativamente se definise unhas intencións claras, se marcase un rumbo fixo, o que fose, e traballase nel arreo, buscando elementos diferenciais que acabasen por facer do festival un obxectivo preferente para determinados autores.

MANTER O NIVEL

Mercar todas as terminacións de lotería coa intención de asegurar un reintegro non é unha estratexia gañadora. É extremadamente difícil manter un alto nivel de calidade en cinco seccións competitivas paralelas; pode soar a frauta unha vez, mais a medio e longo prazo é imposíbel ser unha referencia ao mesmo tempo en ficción, documentais, curtametraxes, animación e novos medios, e menos coa durísima competencia dos outros festivais que hai nesta altura do ano –e o certo é que a competencia é dura en calquera época–; e por outra parte, xa non ten sentido establecer compartimentos estancos nunha programación: os muros que separan unhas seccións das outras véñense abaixo. En cal delas meteríamos un filme coma Valse con Bashir?

Aínda así, entre as dúascentas producións presentadas no festival sempre hai necesariamente contidos de interese, incluso entre as discutíbeis e algo collidas polos pelos seccións temáticas, nas que atopamos títulos tan apetecíbeis coma o brasileiro Filmefobia de Kiko Goifman. Na competición de longametraxes destaca a presenza da alemá Alle anderen, dirixida por Maren Ade, premiada na Berlinale e no Bafici.

Entre os documentais, o excelente Intimidades de Shakespeare e Victor Hugo de Yulene Olaizola, xa visto en Santiago e Tui; Alicia en el país de Esteban Larrain, gañador en Punto de Vista, e o dinamarqués Burma VJ de Anders Hogsbro Ostergaard, candidato este ano aos premios do cinema europeo. A sorpresa vén na sección Novos media, que inclúe unha peza de Ken Jacobs, o autor da mítica Tom, Tom, the piper’s son. En Ourense poderemos ver a súa curtametraxe Hot dogs at the Met, formada por imaxes estereográficas animadas nas que o efecto de tres dimensións conséguese sen o uso de gafas especiais.