Ferrín: “A Academia é soberana, non chega tan lonxe a man de ninguén”

“Agora mesmo non hai ningunha candidatura. Nin sequera a miña”, aclara, pero todo ao seu arredor parece levarlle a contraria a Xosé Luís Méndez Ferrín. A disposición do escritor e académico ourensán a suceder a Xosé Ramón Barreiro á fronte da Real Academia Galega é pública. Expresouna explicitamente nunha carta “privada”, insiste, que recibiron hai algunhas semanas os seus compañeiros no plenario da institución, e iso colócao no primeiro plano do proceso que aínda se inicia hoxe na rúa Tabernas. Unha vez que Barreiro faga oficial a súa marcha tras completar dous mandatos de catro anos, abrirase oficialmente o prazo para a presentación de candidaturas. Calcúlase que haberá fumata branca contra o día 15 de xaneiro.

A carta non era preceptiva. Para optar á presidencia, a Ferrín éralle abondo o respaldo de tres académicos, e teno de moitos máis. Non é o único con ese aval, pero Francisco Fernández del Riego, antecesor de Barreiro, e Manuel Rivas, acabado de chegar á casa da lingua galega, coinciden en que é pouco probábel que aparezan outras candidaturas nunha instituación onde o acordo é tradición. Del Riego, que cumprirá 97 anos despois de Reis, non cre que haxa “outro capaz de obter o suficiente apoio do resto dos compañeiros”, e Rivas matiza: “Hai outras persoas que tamén poderían acadar un consenso, pero paréceme difícil que vaian dar un paso adiante”.

Unha desas persoas podería ser o escritor e editor Víctor Freixanes, que hoxe non estará no plenario por problemas de axenda. “Sei que se especulou coa miña candidatura, pero nunca se me pasou pola cabeza”, asegura. “Teño un compromiso moi forte con Galaxia [a editorial que dirixe] e esta xa non é a Academia do século XIX: esixe tempo e dedicación, é un asunto moi serio. En todo caso, non é unha cuestión de persoas, senón de pensar un programa para os vindeiros catro anos. Un programa conciliador, de todos”.

"UN EXCELENTE CANDIDATO"

O consenso é unha norma non escrita na Academia, pero hai opinións. Xosé Luís Franco Grande prefire calalas porque “todo o que se di senta mal”, pero outros académicos teñen menos reparos á hora de valorar o candidato que aínda non é candidato. Xosé Neira Vilas ve en Ferrín “un home maduro e un intelectual sólido” que daría “un bo presidente”. A Margarita Ledo parécelle un aspirante “sólido”. A Euloxio Rodríguez Ruibal, “unha candidatura excelente e con garantías”, e a Fernández del Riego, “un home de gran valía literaria e de gran relevancia cultural que saberá sacrificarse pola institución”. O lugués Darío Xohán Cabana é máis directo: “É o meu candidato”.

Dende que se soubo que o autor de Contra maquieiro estaba disposto a coller o testemuño de Barreiro, algunhas voces se alzaron contra a súa candidatura. Máis ben fóra que dentro da Academia, impútaselle ao escritor a súa militancia na Fronte Popular Galega (FPG), formación política de esquerda á que tamén pertencen outros académicos, e a súa participación na Iniciativa Internacionalista que o Tribunal Supremo decidiu deixar fóra das últimas eleccións europeas por considerala “infiltrada” por ETA. Claro que, dende outras coordenadas, tamén se lle apón a súa fidelidade á normativa oficial da lingua galega fronte aos distintos reintregracionismos.

“A Ferrín non se lle pode aplicar un molde acabado”, explica Rivas. “O interesante é que é un personaxe poliédrico. Non esquezamos que foi el o gran reivindicador de Cunqueiro, un autor claramente conservador, e que segue a ser unha das voces que defende constantemente autores galegos que escriben en castelán, como Valle-Inclán, Torrente Ballester, Cela ou Carlos Oroza. A presidencia da Academia debe decidirse seguindo outros criterios. Cómpre aterse á traxectoria literaria e académica do candidato”.

A SÍNDROME DE CELANOVA

Na rúa Tabernas dáse por feito que as reservas de certos sectores da sociedade galega teñen máis que ver coa liña que Ferrín encarnaría na institución que coa súa militancia política ou a súa traxectoria literaria, fóra de toda dúbida. Os académicos dispostos a darlle o seu apoio ven no autor de Con pólvora e magnolias o continuador dese Barreiro que o pasado mes de maio rompeu o silencio da Academia para dicirlle ao Goberno de Alberto Núñez Feijóo, en nome de todos os académicos e todas as académicas, que as súas políticas están a ser “lesivas” para a lingua galega.

Ferrín parece tranquilo. Cre que en Galicia, “por fortuna, xa non hai unha opinión mediática dominante” e que a Academia é “autónoma” para decidir o seu futuro. “Non chega tan lonxe a man de ninguén”, argumenta. “As persoas que están aí teñen un criterio propio e sólido. É no plenario, e non en ningunha outra parte, onde reside a soberanía da Academia”. Por iso, prestaríalle que outros académicos desen tamén un paso adiante e abrisen un diálogo. Cre que a sucesión debe resolverse “por unanimidade” dentro da institución e reivindica o “principio do sixilo” herdado da Academia Francesa. Hoxe acudirá á rúa Tabernas para despedir a Barreiro: “Foi un presidente magnífico”.