Ineludible, urxente e inaprazable. Por que? Polo escaso planeamento urbano existente en Galicia, polo inexistente planeamento supramunicipal, pola desfeita urbanística que nos caracteriza (inseguridade xurídica, feísmo, especulación, mesmo indicios de corrupción); pola forte carestía e a imposibilidade de manter os servizos básicos (abastecemento de auga, saneamento, redes de servizos eléctricos, de cableado de fibra óptica, de telefonía e de gas natural); pola imposibilidade de planificar unha dotación minimamente racional de servizos terciarios avanzados (o mapa de titulacións no ensino universitario, os servizos de maior especialización na sanidade, as plataformas loxísticas e o transporte público).

Onte, por primeira vez na historia da autonomía, os tres grupos parlamentarios –PP, PSOE e BNG– acordaron un gran pacto polo territorio. A iniciativa é unha boa nova para Galicia, sobre todo se se converte nun verdadeiro pacto.

O Partido Popular, o PSdeG-PSOE e o BNG teñen o deber de asumir, con rigor e seriedade, aquilo que prometían nos seus programas electorais ante a cita nas urnas do pasado un de marzo de 2009. Promesas que falaban de “plena participación dos concellos e dos axentes sociais” na elaboración das Directrices de Ordenación (PP), dun “grande acordo pola ordenación do territorio” (PSdeG-PSOE) e dun grande avance cara a un territorio máis ordenado a través de “un novo consenso en urbanismo” (BNG). Xa está ben de tratar de obter rédito electoral baseado unicamente na discusión acerca de cal é o primeiro grupo en ofrecer o pacto. Xa está ben de falar uns cos outros a través dos medios de comunicación. Agora chegou o momento de falar no Parlamento de Galicia, como sucedeu onte, e de traballar pola aprobación dunhas Directrices de Ordenación Territorial (DOT) que levan quince anos en trámite.

O desafío é deseñar unha estratexia de desenvolvemento do noso territorio que integre nun só modelo as necesidades dos espazos máis dinámicos, coas necesidades de crecemento económico e social dos territorios máis atrasados. En definitiva, permitir que a Galicia máis desenvolvida siga progresando e que a Galicia máis atrasada acade, polo menos, as mesmas cotas de benestar.

É preciso harmonizar o desenvolvemento das cidades con criterios de complementariedade, resolvendo os problemas máis acuciantes co ollo posto no conxunto da comunidade galega. Quero con iso dicir que é preciso distribuír os escasos recursos económicos que temos en construír equipamentos (facultades universitarias, centros culturais e de ocio, vías rodoviarias e ferroviarias, hospitais e centros sanitarios de alta resolución) pensando en dotar de servizos ao conxunto da poboación de Galicia. Trátase de planificar o futuro pensando no conxunto e non só nunha parte. En resumo, organizar un auténtico sistema urbano policéntrico, equilibrado e coherente. A ordenación territorial de Galicia é a primeira arma contra o caciquismo, a arbitrariedade e o localismo. Só así entraremos de verdade no século XXI.

As DOT deben dar resposta a obxectivos de gran transcendencia para a nosa sociedade: lograr unha maior integración de Galicia cos ámbitos que lideran o desenvolvemento europeo facendo uso intelixente da nosa localización na fachada atlántica; contribuír á consolidación da Eurorrexión Galicia-Norte de Portugal; potenciar as principais áreas urbanas de Galicia para liderar procesos de desenvolvemento e innovación; consolidar unha rede de vilas capaces de converterse nunha adecuada base urbana e de servizos; impulsar procesos socioeconómicos que dinamicen as áreas con menor peso demográfico; aportar referencias para o desenvolvemento de infraestruturas e equipamentos con criterios supramunicipais; proporcionar criterios territoriais para a elaboración de plans e proxectos sectoriais; e finalmente, activar procesos de renovación de espazos deteriorados ou en declive e de ámbitos singulares, como os centros históricos e os núcleos rurais.

En definitiva, esas directrices teñen que regular os procesos de desenvolvemento que se dean no territorio: plans municipais de urbanismo, plans sectoriais e supramunicipais, etc. O establecemento dun pacto político pola ordenación territorial é, como dicía, ineludible, urxente e inaprazable porque nun mundo progresivamente globalizado, aspectos fundamentais como o grao de cobertura dos servizos públicos, a calidade dos espazos residenciais, a eficiencia no transporte, o uso racional dos recursos naturais, a preservación e mellora da paisaxe e a adecuada utilización do litoral, convértense, de forma cada vez máis evidente, en factores que xeran oportunidades de competitividade e de calidade de vida para os cidadáns. Ou en todo o contrario: se son mal xestionados, serán factores que limiten as nosas capacidades de crecemento social e económico.

Agora as claves están no Parlamento, onde os grupos políticos deben ser capaces de levar á práctica a iniciativa presentada onte na Cámara. Só pedimos altura de miras.